Wieś Strzebowiska |
|
Witamy w naszej pięknej wsi - jednym z najatrakcyjniejszych pod względem widokowym miejsc w Bieszczadach. Strzebowiska usytuowane są przy Wielkiej Pętli Bieszczadzkiej, między Wetliną a Cisną. Osada StrzebowiskaPo raz pierwszy Osada Strzebowiska wymieniona została w 1561 roku, jako posiadająca jeszcze wolniznę (prawo użytkowania ziemi dworskiej bez ponoszenia opłat). Jej pierwotna nazwa to "Zrubowiszcze"- wywodząca się z ukraińskiego słowa "zrubowaty" - zrębywać. Od końca XIX wieku do 1967 roku były to Strubowiska, które zmieniono na Strzebowiska, by brzmiało bardziej po polsku. Wieś lokowana była na prawie wołoskim w najdalej wysuniętym na południowy wschód skrawku dóbr rodziny Balów z Hoczwi. Do 1945 roku we wsi stała drewniana cerkiew, w jej pobliżu znajdował się cmentarz. We wsi mieszkali Cyganie, Żydzi, Polacy oraz stanowiący większość Ukraińcy. W okresie międzywojennym mieszkały tu dwie rodziny cygańskie, trudniące się kowalstwem i muzykowaniem oraz trzy rodziny żydowskie. W mowie potocznej byli określani jako: Dohen, Herszko i Kowa. Żyd Herszko miał tu sklep. We wsi był również młyn i karczma. W 1921 roku wieś liczyła 53 domy i 278 mieszkańców. Ludność mieszkała tu w drewnianych, zrębowych chatach krytych słomą. Przy domach stały kamienne piwnice, nakryte daszkami. Studnie były cembrowane kamieniami, a wodę z nich czerpano tyczką z hakiem. Żurawie należały do rzadkości.
W czasie wojny we wsi kwaterowała sotnia UPA dowodzona przez "Wesełego". 21 marca 1945 roku miejscowość została otoczona przez dwa bataliony NKWD wspomagane przez oddział Wojska Polskiego i milicjantów z Cisnej. Było to jedno z największych starć z ukraińską partyzantką w Bieszczadach. Ukraińcy przez kilka godzin stawiali opór, by mieć czas na ewakuację dużej liczby chorych i rannych. W końcu uciekli do lasu ze stratą 13 zabitych. Podczas walki niemal cała wieś spłonęła, zostało jedynie 3-5 domów. Według jednej z relacji spalili ją sowieci po ucieczce UPA. Po tym wydarzeniu pozostali przy życiu ludzie, budowali sobie ziemianki i szałasy, dopiero latem zaczęli odbudowywać domy. Większość mieszkańców Strubowisk wywieziono pod przymusem na Ukrainę w 1946 roku. W ramach akcji "Wisła" w dniach 28 kwietnia - 10 maja 1947 roku wysiedlono z osady kolejne 30 osób. Po wysiedleniu nikt tu nie pozostał. Dziś w Strzebowiskach stoi kilkadziesiąt domów, ale nie przetrwało żadne zabudowanie sprzed wojny. Obecni mieszkańcy przybyli w okresie powojennym z całej Polski: m.in. z Zakopanego, ze Śląska, z Wybrzeża, Rzeszowa i Warszawy. Z dawnych mieszkańców, wysiedlonych na Ukrainę nikt nie powrócił, ale odwiedzają oni Strzebowiska co rok, podczas Łemkowskiej Watry. Pod przydrożną kapliczką zapalają znicze.
|
W latach 1900-1904 przez wieś przeprowadzono tory pierwszej kolejki wąskotorowej z Majdanu przez Strubowiska do Kalnicy. Obecnie jedynym śladem po tej linii kolejowej jest leśna droga "stokówka" w lasach na południu wsi. Po II wojnie światowej powstała nowa linia kolejki leśnej, przecinająca wieś w połowie długości.
Dziś w miejscu cerkwi rośnie jedynie kępa świerków. Sam cmentarz położony jest na rozległym wzgórzu gęsto porośniętym drzewami. Nie zachowały tu się żadne kamienne nagrobki. Wędrując po strzebowickim cmentarzu zauważyć można jedynie kilka mogił ziemnych zarośniętych mchem i trawą. W 2008 roku mieszkańcy Ukrainy postawili na cerkwisku kilkumetrowy krzyż upamiętniający byłych mieszkańców. Ktoś zawsze pamięta o opuszczonym cmentarzu wokół cerkwi i również tam często palą się znicze.
Naprzeciw starego cerkwiska, przy drodze głównej stoi murowana pobielona kapliczka z wnęką, w której znajduje się figurka Matki Boskiej. Zbudowana ok. 1920 roku, ufundowana przez mieszkańca wsi Wasyla Podolaka. Postawiono ją w półkolu starych lip, w miejscu gdzie w XIX wieku stał drewniany krzyż.